Blog

Een veilige omgeving creëren.

In het hoofdgebouw van Step together zijn een aantal muurschilderingen in zachte kleuren. Ze zeggen, denk ik, genoeg. Wat valt er aan toe te voegen. De beelden zijn ingrediënten die bijdragen aan het concept van een ‘safe place’ creëren.

https://www.steptogetherlb.org

‘ It is aliveness that must be the guiding principle.

Joy and happiness in living, a love of all existence, a power and energy for work …

The need for imagination, a sense of truth and a feeling of responsibility – these are the three forces which are the very nerve of education’.

– Rudolf Steiner

Mijn eerste werkdagen in het ISK te Haarlem volgden vrijwel onmiddellijk na mijn terugkomst. Levendig en alert. Als introductie van mijn lessen NT2 bracht ik de ervaring in Beiroet in met de vele foto’s. Een klassengesprek volgde met als onderwerp: ken je iemand met Special Needs, in het Nederlands: ken je iemand met een beperking, met speciale behoeften. In de woordenschat van die dag leerden we het woord ‘ schaamte, trots, helpen, zorgen, liefdevol, gelukkig zijn en verdriet.’ Volgende week gaan we daar mee door.

Een enkeling in de klas durfde het aan om te zeggen dat hij iemand met een beperking kent. Toen het woord schaamte geïntroduceerd werd, volgden er meer. Op de werkbladen daarentegen schreven ze bijna allemaal dat ze iemand met een beperking kennen.

Door de foto’s van Beiroet te delen met de klassen, kwam hun thuisland dichterbij. Syrië is uiteraard een buurland, en veel Syriërs zijn naar Libanon gevlucht.

Het begrip ‘wereldgericht onderwijs’ wat Gert Biesta enkele jaren geleden introduceerde op de Vrije school Pabo krijgt in mijn lessen vol de ruimte. Ik kan er niet meer omheen.

Op de lange termijn ontwikkel ik een pedagogische visie waarin Noodpedagogie als een fundament staat. Deze week heb ik enkele gesprekken met mijn Nederlandse collega’s van de Noodpedagogie en een Zoom meeting. Ook volgt binnenkort een evaluatie met het team van de Mission Lebanon 2026 ook via Zoom. De eerste week van juni ontmoeten we elkaar opnieuw in Karlsruhe, waar de 20ste verjaardag van de Notfallpädagogik ohne Grenzen’ gevierd wordt.

Het verloop van een interventie, wat de motieven van de volgorde van de werkvormen zijn, de structuur, dat is iets wat ik nog wil uitwerken de komende tijd.

” Dit alleen geneest,
wanneer in de spiegel van de mensenziel
de hele gemeenschap zich vormt
en in de gemeenschap
de kracht leeft van de enkele ziel.”

Rudolf Steiner

De spreuk waarmee we dagelijks met het team in onze dagcirkel de dag openden en ’s avonds rond 21u weer afsloten.

Het eerste wat ik vanochtend doe is naar de website van Al-Jazeera, om iets van Libanon te op te zoeken. Want het gemis is er, nu al heimwee.

Voelt het veilig nu ik weer terug ben in Europa? Ik sta er anders in. De oorlogsdreiging en wat de journalist hier, (zie link onder) verwoordt, maakt dat je heel erg op je hoede bent en de louter essentiele zaken telkens weer overweegt. Gaat het hier om, is dit nu het goede om te doen? Een constante staat van paraatheid. Voorbereid op dat het ergste kan gebeuren. Maar waarin je wel kunt ontspannen en kunt uitademen, zonder iets af te doen aan de alertheid.

In mijn kindertijd in Vlaanderen, hoorde ik door ouderen wel eens uitroepen: “Gaat daar mee naar den oorlog…”, een misprijzende uitspraak die even in een echo klonk, toen ik me aan het voorbereiden was voor deze interventie. Ik ben in een land geweest dat in oorlog is. Ook al heet het wapenstilstand, dat is het niet.

“Komen jullie alsjeblief terug na de oorlog? Dan kunnen we ons land laten zien zoals het echt is. De stranden liggen dan vol met dagjes mensen”. Nu is het strand in Beiroet verlaten.

Als je zelf geen kinderen hebt, blijf je je hele leven een soort maatstaf aanmeten met ouders. Voor mij is met het gaan op interventie iets vergelijkbaars gebeurt. Ik kan het niet echt vergelijken omdat ik geen kinderen heb en dus niet echt weet hoe het is om vader te zijn. En toch meen ik er toch iets van te begrijpen. Verantwoordelijk zijn. Als vader ben je dat onherroepelijk. Om dit werk te kunnen doen, helpt het om een dergelijke verantwoordelijkheid te voelen en te dragen. Dat overstijgt het kleine ik.

Terug thuis meet ik me deze maatstaf opnieuw aan. Het gaat een soort vanzelf, hij is me eigen.

Op de stations in Duitsland waar ik gisteren overstapte, Frankfurt, Mannheim, zag ik meerdere jongen mannen en een enkele vrouw in legeruniformen, op weg naar hun zelfgekozen dienstplicht.

De focus, het eenduidige doel voor ogen zien, waarvoor je heleboel zaken laat. Ik dacht, we doen eigenlijk hetzelfde. Jullie gaan voor onze fysieke veiligheid. Ik werk ook voor veiligheid, met pedagogie methoden als instrumenten. Waaronder ook instrumenten soms als een wapen kunnen ingezet worden, mocht de situatie daarom vragen.

Daarom is het goed om in je vakkundigheid, je instrumentarium telkens na te gaan, wat heb ik in huis om deze situatie te beantwoorden.

Voor nu ligt de meest intense ervaring, het gesprek met de begeleiding van de volwassen met Special Needs die residentieel in StepTogether verblijven. Dat gesprek was een uitwisseling, een hartekreet. Het dagelijks werk, het vanuit veiligheid werken en de gespannen, verwarde mensen weer in rustiger, vaarwater brengen. En de volgende dag weer van voor af aan beginnen, terwijl je zelf je eigen familie en vrienden, collega’s 24/7 onder deze druk van aanhoudende dreiging staan.

Hoe zouden jullie in Europa je werk doen onder deze omstandigheden…

Zou het kunnen dat we over enige tijd ook deze omstandigheden in Europa zullen ondergaan? Iets in mij houdt daar ernstig rekening mee. Zeg ik dit uit solidariteit met mensen die in zulke omstandigheden dagelijks leven? Ik denk aan mijn grootouders en hun generatie die twee wereldoorlogen hebben ondergaan.

Onder deze omstandigheden ontwikkel je een vastberadenheid, onbaatzuchtig, een vastberaden staat van paraatheid.

https://www.aljazeera.com/video/between-us/2024/12/11/a-war-to-shape-lebanons-future

Boeken als medicijn.

Enkele aspecten.

“Hoe zouden jullie je werk doen als je in dezelfde omstandigheden zoals hier Beiroet zou moeten werken?”

Huilen, bidden en voor anderen zorgen.

Dat antwoord kwam uit onze meeting met het team van de begeleiding van de Jong-volwassenen tot ouderen die residentieel verblijven in StepTogether..

Huilen als zelfzorg, als release als loslaten om weer door te kunnen, bidden om een hoger perspectief te kunnen ervaren. En voor anderen zorgen omdat je daar gelukkig van wordt.

En huilen is maar een manier om voor jezelf te zorgen. Ieder mens heeft een eigen manier die werkt. Maar huilen is niet erg.

Elke keer komen de bewoners met Special Needs in grote verwarring en moeilijk hanteerbaar gedrag terug vanuit hun thuissituatie naar StepTogether.

StepTogether is een save place. Een plek waar je gezien wordt en naar je geluisterd wordt en waar jee aan de slag kunt gaan, hetzij in de tuin, de kaarsenmakerij, het houtatelier, het weefatelier, het vilten en handwerkatelier. Waar je betekenis geeft.

De save place is waar het om gaat. Eerst bij jezelf, dan met de ander en dan in de groep.

Een jongen wilde met Bernd spreken. Ze waren in de Hezbollah zone. Bernd vroeg hem naar zijn droom voor later, wat wil je worden, wat wil je gaan doen. “Martelaar”, en hij liet trots een aantal foto’s van neven en vrienden en ooms zien die hem voorgegaan waren in de dood. Helemaal niet verdrietig maar trots.

Hij zag geen ander perspectief, dan jezelf voor het goede doel de dood in jagen. Het leven is uitzichtloos en hoe breng je een levend perspectief in.

De interventie zit erop zondag vliegen we terug naar Europa. Waar zoveel kinderen in goede omstandigheden opgroeien. Het is eigenlijk helemaal niet zo ver weg.

Ik heb zin om mijn klassen weer te zien. Ik heb iets geproefd van de situaties waarin ze hebben gezeten. Iraq, Syrië, het ligt hier allemaal om de hoek.

Beiroet is een wervelende stad, waar veel hippe bars zijn, luxueuze ijssalons die je ook in Parijs Rome of Berlijn aantreft. Je kunt een Jaguar of de nieuwste Mercedes in Beiroet aanschaffen je ziet ze ook gewoon op straat rijden tussen de wrakken schroot.

De Libanezen weten dat de Europeanen vaak denken dat Beiroet armoedig is. Maar dat beeld klopt niet. De jongeren dragen dezelfde kapsels, dragen dezelfde kleding als in Amsterdam of Parijs.

Bijna op elke straat hoek staan kappelletjes van Maria of een andere Christelijke heilige. Op onze bus hangt een afbeelding van onze huidige paus.

Woensdagavond vond een drone-aanval plaats op een Hezbollah- leider in het Haret Hreit/Dahyeh district van Beiroet, en doodde zes mensen en meer dan 20 mensen waren gewond volgens de officiële media.

Donderdag was onze pedagogische en educatieve interventie voor kinderen en jongvolwassenen gepland in de LPS School Jnah. Deze school is zo’n 500 meter van de plaats van de aanval. Op 8 april 2026 verwoeste een drone aanval een apartementgebouw tegenover dit schoolgebouw. Ook bij deze aanval verloren veel mensen hun leven.

Oorlog is hier een Libanon een deel van het dagelijks leven.

“And there is one more thing I have to say, before you start”. De begeleidster verwelkomde ons in een gonzende atmosfeer, niet alleen van de drone die in de straat voortdurend heen en weer circuleerde, maar de sfeer van een gonzende overdekte markt met her en der ongeordende zitbanken, mensen in groepjes aan de waterpijp. “You are here in a community of Hezbollah.”

Je staat met volle rugzak aan spel materiaal en denkt ok, we gaan door met waar we voor gekomen zijn. We kregen in kleine plastic bekertjes ter plaatse uitgeschonken koffie aangeboden. Er waren veel ouders, moeders maar ook vaders die keken en uiteindelijk met ons meededen. Een wat bijzondere oudere man, nam de muziek van ons over en zong korte zinnen, waarbij hij al klappend meteen bijval kreeg van een koor dat herhaalde wat hij voorzong. Hij had daarbij een omgekeerde plastic emmer als trom. Een klein meisje van drie klapte mee in haar handjes en stond tegenover hem, hij zong haar toe.

One Two Three, Go!

Ondertussen hadden wij de activiteiten voor de jongens met weer een enorme behoefte om kracht uit te leven. We deden eerst touwtje springen later verspringen, hoogspringen en hardlopen per twee. Het werk zat vooral in het structureren. Dat liep eerst stroef omdat bij elke instructie een discussie startte. Onze vertaler bleef daar maar op ingaan tot ik hem instrueerde. korte zinnen, zo gaan we het doen en dat go. Niet teveel uitleg. Strak en speels. Maar vooral strak, zodat plezier kan binnenkomen.

One, two, three, go!

De voldoening van de ontlading in de beweging, de vreugde, is onbetaalbaar.

Toen we wilden afsluiten op onze manier pakte de oude man zijn voorzang met onmiddellijke bijval weer op. Er ontstond een soort van volksfeest. In hun taal met de ouders ,de kinderen en wij in de muziek en het ritme verbonden.

Om de dag te beginnen in een grote kring in de theaterzaal van StepTogether, is telkens weer een verrijkende start van de dag. Mensen met SpecialNeeds, zowel de kinderen als de ouderen zorgen op een bepaalde manier ook voor ons. Er is een wisselwerking die het hart goed doet. In zekere zin helpen ze ons ook. 

We werken deze dagen in twee groepen. Een team van 5 en een team van 4 begeleiders. Het andere team had vandaag een locatie waar wel een vijftigtal kinderen kwamen opdagen. Met ook oudere kinderen. Morgen gaan ze daar opnieuw naar toe en gaan dan met specifieke werkvormen voor de wat oudere kinderen.

Onze eerste werkplek was een oud schoolplein, waar de schoolbanken buiten stonden te verkommeren tussen het vuilnis. De leerlingen zijn al maanden thuis en volgen zo nu en dan online onderwijs. De scholen worden sinds de bombardementen in Zuid Libanon bewoont door gevluchte gezinnen die nergens anders heen kunnen.

De muren van de speelplaats zijn kleurrijk beschilderd met taferelen die bij een basisschool horen. Er kwamen uiteindelijk slechts zeven kinderen.

Als eerste ruimen we rondslingerend afval op. Ik vroeg om een bezem en in mum van  tijd was de vloer opgeruimd en schoon. Dat is Noodpedagogiek in de praktijk. Opruimen, aanvegen, hygiene, afstemmen: is het fijn in de zon, of beter in de schaduw. Alvorens we de kring maken, starten we met een vorm van touwtje springen: onder het touw door rennen, omdat het even duurt voor dat de meeste kinderen aankomen. Inmiddels weten we hoe je ze in een rij leert te staan, het liefst gaan ze allemaal tegelijk.

Als we denken dat het aantal kinderen niet meer zal toenemen maken we een kring en starten we met de spreuk in het Engels en als het kan een Arabische versie.

Above me the heaven: 

armen naar boven naar de hemel uitreiken.

Below me the earth:

handen naar beneden en een stap naar rechts.

Around me my brothers and sisters:

armen in een open ronde o-vorm horizontaal.

And here am I:

een hand op je hart leggen en je zet je voet weer naast de andere voet.

We doen het twee keer na elkaar en daarna dezelfde bewegingen in deze volgorde maar dan in stilte. Dat brengt een eerste focus.

Dan zingen we een lied met een stappendans, daarna een ritme oefening. En dan begint het middenstuk met spel in de groep of twee groepen. Waaronder bijv. een activiteit met bijenwas: warm maken met je handen dan kneden en uiteindelijk een bloem of vlinder maken. Of met wol en karton een armband maken.

We sluiten in omgekeerde volgorde af; eerst de ritme-klankoefening, dan het lied – stappendans en dan de spreuk.

Daarna maken twee begeleiders een poort waardoor we met een lange slinger van kinderen allemaal zingend doorheen gaan.

En wat bijna altijd gebeurd is dat sommige kinderen uit zichzelf met z’n tweeën ook een poort maken zonder dat wij dat gevraagd hebben. Dat rondt zo’n spelsessie voor ons met veel voldoening af.

Hoe verwilderd gedrag sommige kinderen ook vertonen. Als je wekenlang nauwelijks ritme of structuur kent. Toch is hun dankbaarheid naderhand vaak goed te zien en te voelen.

Op de tweede locatie, liep vandaag een man doorheen het spel met een dikke sigaar. In eerste instantie, blijf je in de focus van het spel. Welke afleidende ingrediënten wel of niet toegevoegd of geïntegreerd kunnen worden. Onze vertaalster van deze locatie blijft twee minuten en is dan alweer opgeslokt door de menigte verderop het plein die haar blijkbaar nodig heeft. We hadden haar vandaag echt nodig, want wat de jongens vooral moeilijk vinden is tot rust komen. In de oefeningen met touwen, willen ze gelijk touwtje trek doen, en deze jongens nemen dan het touw in eigen handen, uit onze handen en beginnen gelijk. Wij hadden andere activieteiten met het touw. We besloten om de energie in een competitie om te zetten: een soort estafette en aan het eind lieten we ze als een soort beloning toch touwtje trek doen. Veel ordenende kracht was nodig. Het lukt me steeds beter om in een speelsheid adequaat te sturen zonder dwingend te zijn. Onbaatzuchtig doen wat goed en nodig is. Naderhand ben ik vervuld van de kindergezichten die zich openen nadat ze vertrouwen dat het goed is wat we komen doen.

Mijn hart is deze dagen flink open gegaan. Opengescheurd lijkt het wel door de kinderen en de situatie die verscheurend is. En om mijn hart open te houden in elke situatie is een van de intenties geweest om met deze interventie mee te doen.

Het team raakt steeds beter op elkaar ingespeeld. We vinden elkaars kwaliteiten en ieder vult aan waar kan een geeft ook aan wat hier en daar beter kan.

Vanmiddag enkele eurithmie oefeningen gedaan met het team van StepTogether, zo’n twintig minuten. Een oefening om ‘loslaten’ te oefenen. Dat is iets anders dan iets laten vallen of te droppen. Loslaten gebeurt als een proces, hier door de bewegingstaal van de euritmie ondersteunt. Een boom laat niet in een keer al zijn bladeren los. Dat proces start aan het einde van de zomer en eindigt ergens half november. Leren om deze processen waar te nemen, bij onszelf maar ook bij de kinderen. Daarna een ademhalingsoefening met de eerste prelude van Bach life gespeeld op de piano. Hoe je door de kracht van de groep, de beweging, de aandacht en de schoonheid van de muziek in een kalme energie komt is bijna niet in woorden uit te drukken.

De Q & A met het team van StepTogether ging verder over hoe je omgaat met kinderen die weigeren deel te nemen aan activiteiten. En hoe je met de ouders werkt met trauma. En hoe in Libanon gekeken word naar kinderen met special needs. Ouders voelen zich vaak schuldig, veel schaamte en ook ontkenning. Zelfs in de statistieken zou Libanon maar 5% Special Needs kinderen leven, maar dat komt omdat ouders het niet laten registreren. En dat doen ze niet omdat er nauwelijks voorzieningen zijn. Q & A wordt het genoemd, maar eigenlijk is het veel meer dan dat, wat zijn de onderliggende vragen van het team. Waar kunnen we ze echt helpen. De mannen wilden eerst niet meedoen met de bewegingsoefeningen. Nee foto’s maken. Maar uiteindelijk deden ze toch de soms trage bewegingen mee met de groep. Stug en houterig zoals dat soms gaat, en dan toch steeds iets vloeiender..

Na het avondeten hebben we Reflectievergadering. We nemen de hele dag door en ook hoe iedereen zich voelt.

Wat werkte goed, wat kon anders, wat leerden we uit de situaties. En dan de dag van morgen voorbespreken.

Net voor we zouden afsluiten in de kring, kregen we te horen dat een belangrijke leider van Hezbolah gedood was in Beiroet. Het was zelf nog niet op de locale media. Wij hadden geen geluiden van die aard gehoord. Het heeft wel impact op onze plannen voor morgen. In bepaalde districten in de stad komen we niet. En misschien gaat een van onze interventies daar niet door, en zouden we naar een verder gelegen gebied gaan. Maar zoals de Libanezen dan zeggen, nu gaan we slapen en de nacht doorkomen en wat morgen komt dat zien we morgen.

Vandaag zoals gisteren en alle dagen hier starten we in de grote kring in de theaterzaal. Daarna gaan we naar twee public schools wat nu tijdelijke opvanglocaties zijn voor vluchtelingen.

In de eerste school, hing een indringende geur van benzine in de lucht, er was veel afval. Bij de ingang zat een norse militair met een enorm geweer. Naast hem zat een jongen met een waterpijp. Een groepje ouders zat aan tafeltjes te praten en zaken te regelen. Er kwam een auto binnengereden tijdens onze activiteiten en er was ook nog een groepje kinderen die niet wilde meedoen en op bepaald moment hard gingen schreeuwen. Als antwoord gingen wij fluisteren en daardoorheen gingen de kinderen het schreeuwen eerst nog beantwoorden met schreeuwen. Toen we gingen zingen hield het schreeuwen op.

Deze plek was pittiger dan gisteren. Het regende ondertussen nogal hard. Dus een aantal uitdagingen bij elkaar. Onze activiteiten zitten zo in elkaar dat er een uitademen en inademen in zit. En altijd rond je af in een verstillend moment. Niet in de uitgelatenheid, of bijna hysterisch geschreeuw.

Sommige kinderen spreken Arabisch met mij. Ik probeer op intuïtie in te schatten wat ze vragen. Als het echt te gek wordt haal ik er een vertaalster bij. Zij is verrast dat de kinderen mij in het Arabisch aanspreken.

Een jongen heeft een speelgoedgeweer gemaakt. Hij wilt later een echt geweer. Dat heb ik voor altijd nodig. Hij heeft zijn vader voor zijn ogen zien dood gaan. Een ander kind is een dag later na een bombardement onder het vuilnis gevonden met een wonde in het achterhoofd en zijn rechterhand verbrijzelt. Hij is zijn hele gezin verloren, zijn huis en zijn leefomgeving, en daarnaast ook zijn fysieke huis. Een arm die gebroken is kan herstellen, maar een geamputeerde hand krijg je niet meer terug. Wat een groot missen. Een meervoudig trauma. Hij krijgt therapeutische ondersteuning in StepTogether, als fysieke massage, inwrijvingen, antroposofische bad therapie.

Vandaag hadden we een meeting met het team van StepTogether.

Na een aantal vragen kwam de echte vraag boven water; hoe zorg je goed voor jezelf, wanneer je zelf angst hebt voor de bommen en de drones. Terwijl je eigen kinderen thuis zitten en je bij StepTogether voor de andere kinderen zorgt. Terwijl de weg naar huis in de auto levensgevaarlijk kan zijn.

Niet dat daar meteen een antwoord is. Maar een heleboel antwoorden werden aangereikt door Bernd. Morgenmiddag gaan we Eurithmie en ook een spel met het team doen, wat gaat over freezing en uit de freezing stappen…

Ieder heeft daarin zijn eigen weg te zoeken naar een antwoord, maar het is belangrijk om van anderen te horen hoe zij met deze angst omgaan, hoe anderen een weg daar in vinden.

Om je te herinneren waarom je dit werk doet. waarom je deze verantwoordelijkheid op je genomen hebt kan helpen om boven de angst uit te stijgen en weer moed te vinden. Wat de kinderen meteen voelen.